دستورالعمل هاي انتخاب تعریف

عمده ترين دستورالعمل هايي که انتخاب يك   تعریف  از ميان چندين گزينه را موجه می سازد عبارتند از:  

      الف – روش پيگيري و انطباق

در اين روش براساس گام هاي زير مراحل تكوين يك تعريف رفته رفته كامل تر ميگردد. اين روش به صورت زير دنبال مي شود:

1- تفکیک ودسته بندی مجموعه تعاریف براساس خاستگاههای فلسفی وارزشی نظام

2- استخراج طبقه بندی تعاریف مبتنی بر خواستگاهها

3- دستیابی به یک دیدگاه مشترک در باره تعاریف موجود

4- تعیین وتبیین محدودیتها وتبعات پذیرش تعریف

5- طرح مسائل عمده ای که در صورت پذیرش تعاریف فرآیند برنامه ریزی را تحت الشعاع قرار دهد

6- بکارگیری و پذیرش تعاریف مختار یا موجه

7- تعیین معیارهای دسته بندی تعاریف

8- شناسایی منابع

9- استخراج تعاریف

10 – شناسایی معیارهای دسته بندی تعاریف

11- پیشنهاد معیارها ی موجه برای پروژه تعریف

ب – حستحوی معنی در لغت ها

رايج تري و در عين حال ساده ترين روش براي جستجو وتدوين تعريف  از درون فرهنگ واژه هاي موجود است كه مي توان به آن را به شرح زير خلاصه نمود:

  تعریف معجمی : اگر هدف تعریف ، افزایش دایره لغات باشد  تعریف مورد نظر تعریف  معجمی است

 تعریف تدقیقی : اگر هدف تعریف ،رفع ابهام از واژه مورد نظر باشد  تعریف تدقیقی است

 تعریف نظری : اگر هدف از تعریف تبیین علمی ونظری واژه مورد نظر باشد  تعریف نظری است

 تعریف اقناعی : اگر هدف از تعریف تاثیر گذاری بر نگرشها و دیدگاهها باشد تعریف اقنایی است

 تعریف تصریحی : اگر هدف از تعریف علاوه بر رفع ابهام از واژه،  وضع یا خلق معانی و مفهوم جدید از واژه مورد نظر باشد تعریف تصریحی  است (نظر نژاد،1381) .

ج) – روش های  ابتکاری

تعاریف بدست آمده از متون موجود، بیانگر آن است که اغلب این تعاریف فارق از یک روش و رویه از قبل تعریف شده تدوین گردیده است . این گونه برداشت ها را با عنوان روش های  ابتکاری در این قسمت دسته بندی می کنیم . مشهور ترین این گونه ها عبارتند از:

از طریق بررسی وبیان ویژگیها يي نظير: کارکردها، ماهیت ,

از طریق توافق جمعی و قراردادی ( فهم درون سازمانی )

 تعریف منطقی مبنایی از مفاهیم و دانش داخل سازمان

 از طریق تعیین ملاکهای واژه مورد نظر

 از طریق شرح الاسم ( واژه های مترادف )

 از طریق تشخیص اجزاء

 تعریف بر حسب جایگاه و موقعیت مفهوم نسبت به بقیه مفاهیم

 تعریف بر حسب مکاتب استراتژی

 به گزینی در انتخاب و  ارائه تعریف

در روش ها ي فوق الذکر به سه  عنصر اساسی  از تعریف  به شرح زير دست می یابیم  :

 1- ماهیت تعریف       2- کارکرد  تعریف         3- ویژگی های تعریف           

بر این اساس, هرگونه تعریف  ویا   تعاريف  پیشنهادی مورد نظر  از  راهبرد را می توان  به گونه جدول  شماره 4 تشریح و دسته بندی نمود. این گونه تقسیم بندی، تاثیر بسزایی در انتخاب مناسب تعاریف برای نظریه پردازان دارد.   

 

رديف	تعريف منتخب یا پیشنهادی	عناصر اساسی  تعریف
		ماهیت	کارکرد	ویژگی

 

 

جدول  شماره1:  جدول استخراج عناصر اساسی  تعریف

بدیهی است؛ یک تعریف  هر چه قدر معیار های سه گانه فوق را بهتر آشکار سازد موجه تر بوده و  از قابلیت اعتماد بیشتری برخودار می گردد.